Canon verhalen

Sien van Hulst

Motto ‘Door Allen – Voor Allen’ zet de toon voor de Nederlandse wijkverpleging

Sien van Hulst

Februari 2018 – Friesland

Geschreven door drs. Cecile aan de Stegge (SHVB, Urk)

Sien van Hulst en haar betekenis voor Het Groene Kruis

 

Levensloop

Aafke Gesina (roepnaam Sien) van Hulst wordt geboren in Harlingen op 28 januari 1868.

Ze is een dochter van Rijkje Tjallingii en dominee Jan van Hulst. Siens opa is directeur van de bekende Harlingse Tegel- en Aardewerkfabriek en de familie behoort hierdoor tot de stedelijke elite van Harlingen.

In 1886 bestaat er in Harlingen nog geen verpleegopleiding. Om zo’n opleiding te volgen zou Sien als 18-jarige moeten verhuizen naar Amsterdam, Den Haag of Rotterdam. Als haar ouders haar vragen om haar broer met epilepsie thuis te verzorgen, gaat ze dan ook zoals ze zelf zegt ‘op de tast’ aan het werk. Ze vraagt wel advies aan een huisarts met wie haar ouders bevriend zijn. Deze huisarts (Pieter Hendrik van Eden) is, in tegenstelling tot veel artsen en bestuurders van zijn tijd, een groot voorstander van ‘ziekenverpleging thuis’, in plaats van ‘ziekenhuisverpleging’.

Sien verpleegt vanaf haar 26e ook andere mensen in Harlingen in hun eigen huis. In 1896, richt ze in Harlingen de Vereniging voor Wijkverpleging en Ziekenzorg op. Het principe van deze vereniging is ‘contributie naar draagkracht, maar werken voor iedereen, zonder aanzien des persoons’. Kennelijk spreekt dit motto de bevolking aan, want direct na oprichting heeft deze vereniging tachtig leden.

In 1902 maakt Sien van Hulst van haar Harlingse vereniging een plaatselijke afdeling van de landelijke vereniging voor wijkverpleging Het Groene Kruis en introduceert hier haar motto ‘Voor Allen Door Allen’. Na vijftien jaar uitvoering gaat Sien na 1909 verder vanuit het landelijke bureau van de vereniging in Utrecht, als bestuurder en propagandiste.

  • Ze schrijft artikelen in het tijdschrift Groene en Witte Kruis en zet zich in voor de professionalisering van het Groene Kruiswerk.
  • In 1912 schrijft ze in dit kader een brochure om uit te leggen hoe een uitleenmagazijn voor verpleegartikelen en hulpinstrumenten eruit moet zien.
  • Ze is penningmeester, zowel van de Friesche als van de landelijke vereniging Het Groene Kruis.
  • In 1927 richt ze de Nederlandsche Bond van Wijkverpleegsters

Sien overlijdt in Utrecht op 11 oktober 1930 na een ziekbed van een jaar. Ze werd 62 jaar oud. Een deel van haar erfenis laat ze (tot ongenoegen van haar familie) na aan Het Groene Kruis, onder andere in de vorm van een lighal voor zes tbc lijders.

 

Sien’s verdiensten voor Harlingen

  • In 1903 wordt Sien van Hulst – als autodidact – officieel als wijkverpleegster aangesteld door de Harlingse afdeling. Zij krijgt een jaarsalaris van 250 gulden. Dit salaris stort ze vanaf 1905 in het door haar opgezette Friesche Groene Kruisfonds. Sien leeft zó sober dat haar zwarte wollen kousen op den duur groen zien van het vele wassen.
  • In Harlingen organiseert ze een moeder- en bakercursus waarbij iedereen welkom is: jonge meisjes, moeders, verpleegsters, bakers en wijkverpleegsters, allen uit alle rangen en standen. In de cursus deelt ze hygiënische principes en allerlei praktisch tips over verzorging en verpleging en bestrijdt ze ondoelmatige en onhygiënische gewoontes. Over deze cursus schrijft ze in 1904 een toegankelijk boek (‘Reinheid, Rust en Regelmaat’), wat tot 1928 wordt herdrukt en alom in Nederland wordt gebruikt.
  • Daarnaast schildert Sien zeven aquarellen waarin ze haar belangrijkste lessen samenvat. Deze aquarellen neemt ze mee als ze lesgeeft aan ongeletterde jonge moeders.
  • Om hygiënische redenen propageert ze het gebruik van ijzeren bedden. Ook ontwerpt ze een aantal handige instrumenten voor wijkverpleegsters om tijdens het werk te gebruiken. Onder andere gummi bedzeiltjes, klossen onder het ledikant voor kraamvrouwen en ouderen, een praktische (ruim zittende) kledinglijn voor baby’s en kleuters, en ‘bedtrekkers’ – hengsels waaraan ouderen zich in bed kunnen optrekken.

Wanneer Sien van Hulst in 1909 stopt met haar praktische werk in Harlingen zijn er in de provincie Friesland al 107 plaatselijke afdelingen van Het Groene Kruis opgericht, met tezamen 42.000 leden. Daarvoor heeft Sien in Harlingen model gestaan en geijverd.

 

Wat gebeurt er in haar tijd in de verpleging, in Nederland en in het buitenland?

In Nederland worden de eerste exameneisen op het gebied van ‘algemene ziekenverpleging’ in 1894 vastgesteld. De opleidende artsen uit verschillende ziekenhuizen bereiken op landelijk niveau overeenstemming binnen de Nederlandsche Bond voor Ziekenverpleging, waarin zowel artsen als ziekenverpleegsters zitting hebben. Vooral ná 1894 komen er in Nederland dus verpleegsters op de markt met een diploma dat een zekere ‘marktwaarde’ vertegenwoordigt. Ook daarna blijven echter nog allerlei mensen (onder wie Sien) zich uitgeven als ‘verpleegster’ terwijl ze dat formeel gesproken niet zijn. De meesten van hen roeren zich in de ‘particuliere’ wijkverpleging.

Sien van Hulst daarentegen betoont zich géén voorstander van particuliere verpleging, omdat dit voor armere mensen doorgaans niet betaalbaar is. Sien laat zich liever inspireren door de zogenaamde Queens Nurses in Liverpool, die al in 1856 zijn opgericht en ziekenverpleging combineren met armenzorg. Ze sticht een voor iedereen toegankelijke co-operatieve vereniging onder het motto ‘Door Allen – Voor Allen’. Daarmee is zij in Nederland een uitzondering. Later sluit ze zich aan bij de Kruisvereniging Het Groene Kruis.

“Immers, ’t Was een heerlijk doel [….], lijden verzachten, den ziektestrijd verlichten, een droevig leven zooveel mogelijk op te beuren! En, niet voor enkelen, – neen – voor allen zonder onderscheid, wil het werkzaam wezen en ten zegen zijn. Door allen – voor allen! heerlijk streven! Neutraal als zij is, kan ieder lid dezer vereniging zijn. Zij vraagt niet naar de godsdienstige begrippen harer leden; zij vraagt niet naar de ideeën op politiek gebied; zij vraagt niet naar rang of stand, naar armoede of rijkdom. Zij helpt – om het zo maar eens te  noemen – even gaarne Jood als Christen, socialist of aristokraat, arm als rijk. Zij kent alleen menschen; allen verkeerende in het gevaar van ziek te kunnen worden. […] Geene vereniging, die zó ronduit en met meer recht kan zeggen als zij: “Allen zijn bij mij gelijk!”

 

Blijken van maatschappelijke waardering voor Sien van Hulst

  1. Als dank voor al haar werk ontvangt Sien, op voordracht van de toenmalige Minister van Sociale Zaken, op 28 augustus 1924 een bewijs van Koningin Wilhelmina, dat ze tot ridder is geslagen in de Orde van Oranje Nassau. Deze oorkonde is door de nabestaande van een familielid in permanente bruikleen gegeven aan de Stichting Historisch Verpleegkundig Bezit, vanwege het 30-jarig jubileum van SHVB.
  2. Kort nadat Sien overleed in 1930, veranderde het Friesche Groene Kruisfonds haar naam in A.G. van Hulstfonds.
  3. Nannie Wiegman, directeur van het Florence Nightingale Instituut, herdenkt Sien in de Hall of Fame op FNI.nl en heeft bovendien haar levensverhaal geschreven voor het zogenaamde ‘Vrouwenlexicon’ op de website van het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (ING) en het OGC Instituut.
  4. De Gemeenteraad van de Noord-Hollandse gemeente Castricum heeft op 30 januari 1992 besloten een tiental straten te vernoemen naar vrouwen met betekenis voor het sociale leven of de verpleging. Sien van Hulst is een van hen. In Castricum heet haar straat helaas de Aafke van Hulststraat, naar haar eerste voornaam.
  5. De Gemeente Harlingen zet in 2018 een nieuwe historische wandeling uit met ‘augmented reality’. In deze wandeling wordt ook Sien van Hulst opgenomen.

 

Welke eigenschappen typeren Sien van Hulst volgens SHVB en KMBV? 

Met de S van Sien: Sociaal gevoel, Soberheid en Standvastigheid.

 

Welke leiderschapskwaliteiten horen er bij Sien van Hulst volgens SHVB en KMBV?

  • Anderen inspireren en motiveren
  • Integer en eerlijk zijn
  • Problemen analyseren en oplossen
  • Innoveren, visie en ontwikkelen

 

< Terug naar de vorige pagina

Opdrachtgevers en deelnemers zeggen over Opleidingsinstituut KMBV:

    “Met een omvangrijk ontwikkeltraject voor circa 150 wijkverpleegkundigen, de Leergang “Wijkverpleegkundige op Koers”, wordt er goed en dynamisch aangesloten op onze behoeften en uitgangspunten. Ik ben meer dan tevreden over onze samenwerking.”
    Clasine Schraa – Manager Zorgteams Tilburg Oud Zuid, Thebe Thuiszorg

    Is een toonaangevende sparringpartner in de zorgsector

    “Opleidingsinstituut KMBV heeft bij ons gezorgd voor een leerzame en leuke scholing. De professionele inbreng en aanpak zijn ons erg bijgebleven”

    Mie van Hooijdonck – HR adviseur leren & ontwikkelen, Surplus Zorg (voorheen Stichting Elisabeth Breda)

     

    Komt met vernieuwende ontwikkeltrajecten op basis van nut en noodzaak én de menselijke maat

    “Prima! Ik ga na het practicum carrousel een stuk zekerder de wijk in.”
    Deelnemer incompany Hercertificering

    Maakt haar belofte meer dan waar

    “Ik ben gesterkt in mijn eigen kennis en kunde, het heeft me zelfvertrouwen gegeven.”
    Sabine Meijer – ITT verpleegkundige Stichting ZorgSaam Zeeuws Vlaanderen

    “Je doet veel nieuwe kennis op, je hoort de nieuwe richtlijnen en je discussieert er met elkaar over.”
    Allie Koekoek – verpleegkundige bij het GVT team Amstelring

    “Ervaring uitwisselen met medecursisten: het is geven en nemen van elkaars ideeën tijdens de leergang.”
    Hennie Lammerink – GWV TechnoTeam bij Vérian

    “Je staat eens stil bij wat je eigenlijk aan het doen bent. Waarom doe ik iets? Ik werk nu minder op de automatische piloot”
    Ellen Ott – ZZP verpleegkundige, oud-deelneemster Vaardigheidstraining

    “Wij kijken terug op een ontzettende leerzame en leuke training. De (vernieuwde) kennis nemen we weer mee naar de werkvloer en we hebben allemaal zin om ermee aan de slag te gaan en de kennis over te dragen aan onze collega’s.”
    Deelnemers incompany traject InteraktContour

    “Onze medewerkers waren erg onder de indruk van de professionaliteit van het toetscarrousel. Deelnemers die dachten op routine deel te kunnen nemen redden het daar niet mee. Deelnemers hebben meer bewustwording van hun eigen professionaliteit in handelen gecreëerd. De “eigen” toetsers voelen zich nu nog meer gesterkt in hun eigen vakbekwaamheid. “
    Humanitas DMH

    “Hele leerzame dagen met de nieuwste ontwikkelingen. Daarnaast vindt er veel intercollegiale uitwisseling van ervaring plaats waar je in de praktijk veel aan hebt.”
    Greet Weidijk – verpleegkundige specialistisch team Icare

    “Door deze leergang voel ik mij zekerder in het structureren en organiseren van het trainen en toetsen. De geboden handvaten uit theorie en praktijk zijn goed te integreren binnen iedere organisatie.”
    Greetje Molenaar – kinderverpleegkundige Antonius Ziekenhuis Sneek, oud-deelneemster Trainen en Toetsen

    “Door de expertise van de docent werd verbinding gemaakt tussen alle deelnemers en niveaus. We hebben nu een compleet inzicht in het totaal plaatje intern en extern en verlenen daardoor doelgerichtere zorg.”
    Christopher Mannessen – zorgcoördinator V&V Thuiszorg Hart voor Nederland, over het Zorgleefplan traject ‘Hart voor de cliënt’

    “De Verdiepingsdag was een hele mooie dag, een dag van halen met een goede opbouw. Kortom, een zinvolle dag waar ik veel aan heb gehad!”
    Truus Kuiper – opleidingsadviseur Liante over de jaarlijkse Verdiepingsdag Kwaliteitsborging met Trainen en Toetsen

Informatie

Indien u vragen heeft of nader informatie wenst, neemt u dan gerust contact met ons op. Wij staan u graag te woord.

Opleidingsinstituut KMBV
Stromarkt 8
Postbus 292
7400 AG Deventer

T 0570 – 76 00 10
info@kmbv.nl
www.kmbv.nl

 

Bel me terug